با توجه به اینکه خیلی اوقات مسابقات ورزشی در شهرها یا کشورها مختلف انجام میشود و ورزشکاران باید به محل برگزاری مسابقات بروند رعایت نکات زیر به آنها کمک میکند خود را با شرایط محیط برگزاری مسابقات و فق داده و در بهترین وضعیت آمادگی بدنی باشند.
قبل از اعزام:
12 هفته قبل از سفر از شرایط اقلیمیمحل مسابقات، رطوبت، میزان آلودگی و ارتفاع آن از سطح دریا اطلاع پیدا کنید: لوازم وتجهیزات مورد نظر را خریداری کرده و از نحوه ارائه خدمات بهداشتی، پزشکی و کادر تیم پزشکی آگاه شوید. عادات غذایی، غذاهای رایج، کیفیت، نحوه ارائه غذا درمقصد اختلاف زمانی مبدا -مقصد، جدول زمانی دقیق مسابقات (روز، ساعت و محل دقیق) از دیگر نکاتی است که باید به آن توجه کرد.
از جمله مشکلاتی که یک ورزشکار در سفر با آن مواجه میشود میتوان به نکات زیر اشاره کرد:
* دسترسی به رستورانهایی که ورزشکار به غذای آن عادت داشته باشد محدود میشود.
* به علت سفر هوایی در معرض دهیدراتاسیون به علت رقیق بودن هوا و نبود رطوبت هستند.
* احتمال مسمومیت غذایی وجود دارد.
* غذاها و نوشیدنیهای ناآشنا ممکن است سبب بروز اسهال، یبوست، نفخ یا استفراغ شود.
* اسهال ناشی ازمصرف آب یا غذای آلوده به باکتریها، ویروسها یا انگلها.
* بیماری حرکت و تهوع
* ابتلا به سندروم Jet lag و اختلال درساخت فیزیولوژیک فرد و بهم ریختن زمان خواب و بیداری. این یک سندروم موقت بالینی است که در پاسخ به اختلال در ریتم بیولوژ یک طبیعی بدن ایجاد میشود. علائم آن احساس کسالت، خواب آلودگی در روز و بیخوابی شبانه، اختلال شبانه، اختلال درتمرکز، بیقراری، اختلالات گوارشی، بیاشتهایی و خستگی میباشد.
غالبا وقتی مسافر از سه منطقه زمانی یا بیشتر عبور میکند و یا در مسافرتهای از غرب به شرق که با عبور از شش ناحیه زمانی همراهست و باعث افت 10 درصدی عملکرد فرد است این سندروم رخ میدهد. به همین دلیل هر چه تعداد نواحی زمانی بیشتر باشد زمان لازم برای تطابق بیشتر است.
در واقع به ازا هر ناحیه زمانی برای تطابق یک روز وقت لازم است و به ازا هر یک ساعت جابجایی ناحیه زمانی 24 ساعت حضور پیش هنگام مناسب است.
قابل ذکر است جهت حرکت از شمال به جنوب یا بالعکس که همراه با گذر ازنواحی زمانی نباشد به تطابق زمانی نیاز است. در حرکت به سمت غرب تطابق بدن با ناحیه زمانی جدید 30 تا 50 درصد سریعتر از حرکت به سو شرق حاصل میشود. (با مسافرت سریع به سوی غرب آهنگ شبانهروزی به تاخیر افتاده و با حرکت به شرق جلو میافتد)
هرچه شخص درمحیط جدید با علائم تاثیرگذار خارجی به خصوص نور خورشید زودتر مواجه شود سریعتر تطابق پیدا خواهد کرد.
توصیهها:
* با رسیدن به محل جدید و عدههای اصلی غذا را طبق زمان معمول آن منطقه بخورید.
* مایعات فراوان بنوشید.
* قبل از پرواز از غذاهای سبک استفاده کنید.
* صبحانه با پروتئین بالا و نهار و شام با کربوهیدرات بالا و پروتئین مصرف کنید.
* از مصرف کافئین تا پایان پرواز خودداری کنید.
* از مصرف الکل بپرهیزید.
* بعد از پرواز فعالیتهای اجتماعی و ورزشی خود را از سر بگیرید.
چند نکته درباره سفرهای طولانی همراه با تغییر مدار:
طوری برنامهریزی کنید که به ازا هر مدار یک روز زودتر درمحل مورد نظر باشید.و در سفرهایی که باید از بیش از شش منطقه زمانی عبور کنید بهتر است از پرواز شرق به غرب استفاده کنید.در صورتی که نمیتوانید درمدت زمان لازم زودتر به مقصد برسید سعی کنید تا آنجا که ممکن است به اندازه کافی استراحت کنید و از پرخوری و تغییر غیرمنتظره رژیم اجتناب کنید. درپرواز طولانی از نشستن زیاد بپرهیزید تا دچار ورم نشوید.
بهتر است از غذاهای پرکربوهیدرات در شب استفاده کنیدتا باعث ترشح سروتونین و خواب بهتر شود. در بدو ورود به مقصد نرمش سبکی انجام دهید.
از آنجا که استرس سفر نیاز شما را به پروتئین افزایش میدهد بهتر است پروتئین اضافه را در وعده صبحانه بگنجانید تا سبب ترشح کاتکولامینها شود.
بیماری حرکت:
در مسافرتهای زمینی و دریایی دراثرعدم تعادل بین دو سیستم دهلیزی و حس بینایی به وجود میآید. و با درد در بالای شکم، تعریق، رنگ پریدگی، تهوع، گیجی و استفراغ همراه است.
بهتر است قبل از سفر غذای سبک بخورید و با تکیه زدن به پشت سری حرکات سرو گردن را محدود کنید از مطالعه یا تماشای فیلم، مصرف سیگار و نوشابه الکلی بپرهیزید.
از داروهایی چون دیمن هیدرینات، دیفن هیدرامین، میکلیزین استفاده کنید.
در صورت ابتلا به تهوع در طی سفر نکات زیر را رعایت کنید:
* پرهیز از غذاهای چرب یا خیلی شیرین
* استفاده از غذاهای کم حجم مثل تست، کراکر
* پرهیز از نوشیدن شیر و نوشیدنیهای کافئین دار، نوشیدنیهای شیرین، غذاهای نفاخ
* نوشیدن مایعات کافی
* سر را بالا نگه دارید
* آهسته غذا بخورید
اسهال:
شایعترین بیماری در سفر است که به خصوص درمسافرتهای طولانی بروز میکند. ضمنا میتواند ناشی ازمصرف غذا یا آب آلوده باشد. باکتریهای اشرشیا کلی و شیگلا و سالمونلا از عوامل عمده بروز اسهال هستند.
مصرف نوشیدنیها و غذاهای ناآشنا، مصرف سالادی که به صورت بهداشتی تهیه نشده باشد مصرف لبنیات غیر پاستوریزه و قورت دادن آب در حین شنا یا دوش گرفتن ازعلل دیگر بروز اسهال به شمار میآیند.
درمان:
* جایگزینی آب و نمک
* پرهیز از غذاهای چرب و خیلی شیرین
* استفاده از غذاهای کم حجم و مکرر
* پرهیز از شیر، نوشیدنیهای شیرین، غذاهای نفاخ
* و رعایت بهداشت فردی
* بهتر است در سفر از آب معدنی و نوشیدنیهای مخصوص ورشکاران استفاده کنید.
* فیلتر تصفیه آب همراه با داشته باشید.
* میوهها را پوست گرفته و سبزیجات را با آب جوشیده بشویید.
نکات کلیدی برای تغذیه در سفر:
* از قبل برنامهریزی کنید.
* بعضی غذاها را همراه داشته باشید مثل میوههای تازه، آب میوه، بیسکوییتها و ...
* مراقب چربیهای مخفی غیر قابل روئیت باشید مثل سوپهای خامهای، نانهای روغنی، سسهای مایونزدار، سالادهای مایونزدار، سسهای ساندویچ.
* غذا را آنطور که میخواهید سفارش دهید نه آنطور که در منو قید شده است.
* بهتر است به جای غذاهای سرخ شده و بریانی از غذاهای آبپز، بخارپز یاکبابی استفاده کنید.
سفرهای هوایی یکی از موقعیتهایی است که بیشترین وضعیت دهیدراتایسون را ایجاد مینماید. بنابراین بسیاری از مسافران اغلب حالت انقباض و گرفتگی دردناکی در گلو و نای یا اختلال تنفسی دیگر دارند. اگر با هواپیما سفر میکنید حتما نوشیدنی همراه داشته باشید.
در این سفرها توجه داشته باشید که وقتی گرسنه میشوید هیچ وقت آن را به زمان دیگری موکول نکنید بنابراین همواره همراه خود اسنکی همراه داشته باشید تاگرسنگی شما را تا رسیدن به محل و زمان مناسب رفع کند..
صبحانه در سفر:
* پرهیز از غذاهای سرو شده به سبک بوفه
* استفاده از کورن فلکس
* مصرف شیر و ماست کم چرب
* استفاده از میوه تازه یا برگه میوه
* مصرف نان و آب میوه تازه
* استفاده از چای کمرنگ
نهار در سفر:
* پرهیز از غذاهای پرچرب و استفاده از غذاهای آب پز، تنوری یا کبابی
* مصرف شیر و ماست کم چرب
* استفاده از میوه یا آب میوه تازه یا برگه میوه
* مصرف غذاهای ساده
* پرهیزاز مصرف سوسیس، ژامبون و همبرگر
* مصرف انواع سبزیجات کنار غذا
شام در سفر:
* پرهیز از غذاهای سرخ شده، خامهدار، پنیردار
* مصرف ماکارونی، برنج، سیب زمینی آبپز، سبزیجات
* استفاده از جوجه کباب بدون پوست همراه با سبزیجات
* ماهی کبابی، بخارپز با سیبزمینی، برنج یا ماکارونی
* سوپ سبزیجات با نان
* پرهیز از نوشیدن الکل
* مصرف آب سالم
غذاهایی که میتوانید در سفر همراه داشته باشید:
* محصولات لبنی، پنیرهای بسته بندی شده کوچک، ماست
* غذاهای پروتئینی و گوشتی: استیک گوشت، ساندویچهای کره بادام زمینی، تخم مرغ پخته، مغزها
* میوهها و سبزیجات، برگه زردآلو، سیب، کشمش، کلوچههای میوهای
* غلات: نانها، باگتها، بسیکوییتها، کلوچههای سبوس دار، .چوب شور
* نوشیدنیها: نوشیدنیهای مخصوص ورزشکاران، آب میوهها، آب معدنی
منبع : پایگاه خبری ورزش
مریم سوری ( کارشناس تغذیه و رژیم درمانی )
تصويرسازى ذهنى در ورزش تیر و کمان
در ورزش حرفه اى امروزه از مسايل روانشناسى بسيار استفاده مى شود كه يكى از مقوله هاى مهم آن تصويرسازى ذهنى است. تصويرسازى ذهنى براى بالا بردن توان عضله و توان بدنى مفيد است اما براى آنكه تمام تاثيرات لازم و مفيد از آن برده شود بايد مراحل انجام اين كار به صورت كامل رعايت شود و يكسرى مولفه ها در نظر گرفته شود. در اين مطلب راه و روش درست تصويرسازى ذهنى به صورت كامل گفته مى شود.این تصویر ذهنی در ورزش تیر و کمان می تواند تا ۴۵ درصد در موفقیت ورزشکار موثر باشد.
۱ـ هر فردى مجهز به يك ضمير خودآگاه (ذهن هوشيار) و يك ضمير ناخودآگاه (ذهن نيمه هوشيار) و يك ضمير فوق آگاه (ذهن فوق هوشيار) است.
۲- يكى از راه هاى تغيير افكار، تغيير تصاوير ذهنى است.
۳ـ هر فردى، يك تصوير ذهنى از خود دارد كه برآينده خود پندارهاى او در موضوعات مختلف است.
۴ـ فكر كردن و تكرار ذهنى يك تجربه باعث تقويت تصويرذهنى و تاييد بيشتر آن مى شود.
۵ـ ابتدا بايد تصويرذهنى را اصلاح كرد.
۶ـ تصاوير ذهنى قابليت جراحى شدن را دارند.
۷ـ تصاوير ذهنى تامين كننده برنامه هاى ضمير ناخودآگاه ما هستند و ضمير ناخودآگاه مسؤول اجرايى بخش اعظم زندگى ماست.
۸ ـ مغز ما به دو نيم كره راست و چپ تقسيم مى شود كه نيمكره چپ امور مربوط به استدلال و منطق و تجزيه و تحليل و تفكر عمودى را كنترل مى نمايد و نيمكره راست مسائل مربوط به تخيل و سليقه و هنر و احساس و … را شامل مى شود.
۹ـ نيمكره راست نسبت به لحن، بلندى، كوتاهى و جهت صدا حساس است.
۱۰ـ نيم كره راست نسبت به محتوا و مضمون پيام حساس است و به محتواى كلامى و منطقى آن كارى ندارد. بنابر اين تلقينات و پيام هايى كه مورد تاكيد خاص قرار بگيرند به نيمكره راست مغز مى روند.
۱۱ـ براى ايجاد يك حالت جديد بايد مديريت تصاوير ذهنى را به طرز قابل قبولى فرا بگيريد.
۱۲ـ هر تصويرى ذهنى داراى كيفيت هاى فرعى است (بصرى - سمعى - لمسى)
۱۳ـ مهمترين كيفيت هاى فرعى تصاوير:
- حركت و سكون
- رنگى يا سياه و سفيد
- نور و ميزان روشنى
- اندازه
- فاصله
- چند بعدى
- تضاد رنگ
- زاويه ديد
- سرعت
۱۴ - مهمترين كيفيت هاى فرعى سمعى
۱ـ شدت ۲- ارتفاع ۳- سكوت ۴- لحن و طنين ۵ - فركانس صدا ۶- جابجايى ۷ - فاصله
۱۵- مهمترين كيفيت هاى فرعى لمسى:
۱- سردى و گرمى ۲- فشار ۳ - وزن ۴ - غلظت ۵ - سوزش ۶ - درد
۱۶- مى توان با استفاده از كيفيت هاى فرعى، تصاوير ذهنى را كارگردانى نمود.
۱۷ - تصاوير ذهنى به حالت خود احساس و ديگر احساس وجود دارد كه معمولا براى جذب و دريافت از حالت خود احساس و براى دفع از حالت ديگر احساس استفاده مى شود.
۱۸- براى استفاده از تكنيك هاى تصويرسازى ذهنى بايد به چند نكته توجه داشته باشيد:
۱- در زمان حال ۲- مثبت ۳ - با آرامش مناسب
۱۹- براى تحقق هر هدفى، ابتدا تصاوير روشن و مناسبى با توجه به كيفيت هاى فرعى بسازيد (حالت خود احساس)
۲۰- ضمير خود آگاه به منزله سواركار و ضمير ناخودآگاه به منزله اسب است.
۲۱- تلقين و تكرار تامين كننده ضمير ناخودآگاه است و بايد در سطح مربوط به آن به كارگيرى و استفاده گردد.
۲۲- يكى از خطاهاى رايج در استفاده از تكنيك ها تصوير ذهنى اين است كه سطح هوشيار و خود آگاه را در لحظه استفاده از تصاوير ذهنى دخالت مى دهند. هر يك بايد كار خودش را انجام دهد.
۲۳- هر كسى بايد يك استراحتگاه ذهنى و يك خوابگاه ذهنى داشته باشد.
۲۴ - قبل از مطالعه ، كلاس، امتحان و هر كار مهم ديگر ابتدا به مدت چند دقيقه با رعايت شرايط و ضوابط لازم تصوير ذهنى مربوطه را در حالت خود احساس بسازيد و سپس كار را انجام دهيد.
۲۵- براى استفاده از تصوير ذهنى بايد در حالت «الفا» قرار گرفت.
۲۶- طبقه بندى امواج مغزى به صورت زير است:
۱- امواج «بتا»: حالت عادى و هوشيار با فركانس ۱۴ تا ۲۵ و ندرتا ۵۰ سيكل در ثانيه
۲- امواج «آلفا»: حالت آرامش و استراحت ذهن و جسم - نظم قابل توجهى دارند - فركانس بين ۴ تا ۱۳ سيكل ثانيه.
۳ - امواج «تتا»: خواب سبك با فركانس ۶ تا ۷ سيكل ثانيه.
۴- امواج «لاندا»: خواب عميق فركانس كمتر از ۵/۳ سيكل در ثانيه.
بهترين حالت براى RELAXTIONامواج آلفا است.
۲۷- در هر روز حداقل ۲ مرتبه و هر مرتبه حدود ۲۰ دقيقه تمرين آرام سازى ذهن و جسم را انجام دهيد.
۲۸- استفاده از تصاوير و صحنه هاى طبيعى جذاب در ايجاد استراحت ذهنى بسيار موثر است.
۲۹ـ بعضى از موسيقى ها براى رسيدن به حالت آلفا كمك موثرى است.
۳۰ـ توجه به نقاط قوت و تجربيات مثبت و لذتبخش در هنگام تصويرسازى ذهنى، عامل بسيار خوبى براى تقويت حس مثبت است.
۳۱ـ با استفاده از پيشرفت هايى كه در علم NLP و سايكوسيبرنتيك مشاهده مى شود با حد بسيار بالايى مى توان از شكل هاى مختلف تصوير ذهنى براى تسلط بيشتر بر ذهن (نه تسلط بر نفس) استفاده كرده توصيه مى شود.
مترجم : کاشانی
آداب کمانداری
مقدمه :
با نگاه به تاريخ اين نكته براي ما روشن ميشود كه در باورهاي مذهبي روحانيان ديني و مردم در ايران باستان و پس از اسلام، ورزش و آنچه به آن مربوط بوده است جايگاههاي متفاوتي داشته است كه اين برخوردها دقيقا به مساله ي تعريف مذهب (دين، كيش و آيين) باز مي گردد .
ايرانيان باستان قدرت و كسب قدرت بدني را مقدس مي شمردند و آنرا (قدرت ) ازصفات خداوند ميدانستند و به پيروي از زردشت كه ميگويد: «ما ياران خداييم و بايد اهورا مزدا را در جنگ با شيطان ياري كنيم تا اهورا مزدا بر اهريمن غلبه كند». خويش را براي ياري اهورا مزدا و جنگ با اهريمن نيرومند ميساختند .
در تاريخ ساير ملل و اقوام متمدن باستان، نيز داستانها و افسانه پردازيهاي زيادي به موضوع پهلوانان و زورمندان به يادگار مانده در اين داستانها اغلب قهرمانان جنبههاي اساطيري، مقدس و توام با احترام داشتهاند. سراسر كتابهايِ قديمي اين تمدنها از اين نمونهها پر شده است .
در آيينها و مذاهب مختلف گاه معنويت و مذهب، ورزش را مورد بي مهري قرار داده است و بياعتنايي به جسم را يك ارزش فردي و اجتماعي معرفي كرده است، به طور مثال روميها در حملهي خويش به يونان و قصد نشر تعاليم مسيح (ع ) فقط به صرف اينكه عمليات ورزشي و المپيادها براي پرستش خدايان باطل انجام ميگرفت، يونانيان را از المپياد منع كردند و پرسشتگاه ايشان در كوه المپ را از بين بردند يا در آلمان تا قرن شانزدهم (شروع دورهي رنسانس)، برترين شخصيت هاي اجتماعي و حكومتي از كساني بودند كه در رشتهي الهيات تحصيل كرده بودند و شديدا پرورش جسم را تقبيح ميكردند و آنرا متروك گذارده بودند .
جالب اين است كه از قرن شانزدهم به بعد به دليل همان افكار شديدا راديكال اصلاح طلبان، ورزش كه از اين زمان جايگاه ويژهاي يافته بود از حيطهي معنويت و مذهب فاصله گرفت و شكاف بين اين دو ركن انساني روز به روز عميقتر شد، گرچه بعدها با ورود اصلاح طلبان مذهبي و روشنفكران متعادل به عرصهي مسائل اجتماعي اقداماتي براي ترميم و اصلاح اين روابط انجام شد ولي فاصله گذاري و حيطه بندي هر يك سر جاي خود باقي ماند .
نكتهي مهم تر نگرش فرهنگي حاكم بر ملتها و اقوام گوناگون، به مسالهي ورزش است، فرهنگ خود مجموعهي اعتقادات، آداب، رسوم و شيوههاي گذران زندگي و در بردارندهي ارزشهاي مشترك در يك جامعه و هنجارها است، اگر فرهنگ حاكم ضمن تضعيف روحيهي ورزشي به تحقير جسم انسان بپردازد نتيجهي منطقي آن از يك طرف ركود و پس رفت در همهي زمينههاي اجتماعي - اقتصادي و سياست است و از طرف ديگر انفعال و شكست در برابر فرهنگهاي مهاجم، حاصل كار خواهد بود، از اينگونه نمونهها در قرون وسطي در غرب و در بوديسم و ... در شرق بسيار ميتوان مشاهده نمود .
جسم تجلي گاه افكار، فرهنگ و درونمايههاي انساني است، به طور مسلم با توجه به ابعاد مادي آن، زماني همراهي خودرا اعلام ميكند كه به نيازهاي طبيعي آن پاسخ منطقي و عادلانه داده شود و هرجا اين عدالت مخدوش گردد و قواي طبيعي خدا دادي سركوب شود، نه تنها از همراهي خبري نيست بلكه بايد منتظر طغيان سركشي و هجوم ويران كني از جانب آن باشيم، پس به اين ترتيب ورزش خود بخشي از فرهنگ است و پديدههاي ورزشي را نيز بايد با اين ديدگاه بررسي كرد .
به اين موضوع اين مطلب را هم اضافه كنيم كه تاريخ پر است از تمدنهايي كه دوران شكوفايي و اوج خود را در تفاهم بين فرهنگ برتر و جامعهي پويا گذرانده است، چنانكه در فرهنگهاي منحط افراد جامعه به رخوت و سستي واداشته ميشوند و تسامح و بيبندوباري در شؤون زندگي براين رخوت افزوده و كار را به نابودي سوق ميدهد .
حال اگر در جامعهاي زمينههاي لازم براي تعامل بين فرهنگ اصيل و غني يك ملت باستاني و آيين دينداري دين كاملي چون اسلام از يك طرف و مسئله تحريك و ورزش، بوجود نيايد، طبيعي خواهد بود كه هر يك از ايندو (اگر نگوييم براي پيشرفت دچار مشكل ميشوند)، در موضعي ثابت خواهند بود و هيچيك قادر به ارتقاء و رشد معنويت در جامعه نخواهند شد .
نگاه اسلام به ورزش و تربيت بدني :
اسلام به عنوان دين كامل به ورزش جسم در جهت تمام و تكميل كردن ابعاد وجودي انسان، اهميت لازم را داده و بر جنبههاي مختلف آن از جمله شخصيتسازي كودكان، اهميت جسم، مسابقه و نام بردن و تاكيد كردن بر برخي از ورزشها، سنگ تمام را گذاشته است .
شخصيت سازي كودكان :
اگر چه در علم روانشناسيِ شخصيت در زمان ما به نكات جالبي در ساختار انسان از جمله بازيهاي كودكانه مطالبي گفته شده و با دقت به بررسي اين قسمت مهم از زندگي آدمي پرداختهاند ليكن به لحاظ ساختار انسان مدار دين اسلام، از همان آغاز اين موضوع مورد توجه قرار گرفته است .
در قرآن كريم ميخوانيم: «ارسله معنا غدا يرتع ويلعب و انا له لحافظون »
«] اي پدر[ فردا او را با ما به ]صحرا[ بفرست كه در چمن و مراتع بگردد و بازي كند و البته ما از هر خطري او را محافظت ميكنيم ».
اين گذر قرآن كريم بر امري طبيعي است كه برادران يوسف از آن استفاده كردند و به پدر اصرار كردند كه او را با خود به صحرا ببرند، در ضمن روايتي در آيين تربيت فرزندان، امام صادق عليه السلام نيز بر اين امر تصريح ميفرمايند: «طفل هفت سال بازي كند، هفت سال خواندن و نوشتن بياموزد و هفت سال حلال و حرام را ياد بگيرد». در امر تربيت توصيهي ائمهي معصومين (عليهم صلواه الله)، همراهي با كودكان در بازي با اوست :
امام المتقين حضرت علي عليه السلام ميفرمايد :
«رحمت خدا بر پدري كه در راه نيكي و نيكوكاري به فرزند خود كمك كند، به او احسان نمايد و چون كودكي، رفيق دوران كودكي وي باشد و او را عالِم و مؤدب بار آورد ».
نگرش اسلام به مسابقات ورزشي :
مسابقه همواره از حس برتري جويي انسانها نشأت گرفته و اين خود، نوعي پيشي گرفتن و جلو افتادن تلقي ميشود اسلام كه ديني است انسان ساز، به اين امر توجه كامل دارد و از اين حس طبيعي در جهت ارتقاء روحيهي الهي و معنوي، بهره برده است و آنان را به سوي انجام كارهاي خير دعوت و تشويق كرده است :
«ولكل وجهه هو موليها فاستبقواالخيرات» «و هر كسي را راهي است به سوي حق پس در كارهاي نيك از يكديگر پيشي بگيريد ».
يا در جاي ديگر در اوصاف بندگان راستين خداوند ميفرمايد :
«اولئك يسارعون في الخيرات و هم لها سابقون» «چنين بندگاني درسعادت و خيرات تعجيل ميكنند و اينان هستند كه در كارهاي نيك سبقت ميجويند ».
مسابقات ورزشي و سيرهي پيامبر (ص )
با نگرش به زندگاني پيامبر (ص) به اين نكته ميرسيم كه ايشان مسابقات را تأييد ميفرمودند، امام صادق عليه السلام ميفرمايند شخصي اعرابي به مدينه آمد و به پيامبر خدا (ص) پيشنهاد مسابقهي شترسواري كرد، پيامبر (ص) قبول فرمود، در اين مسابقه، شتر پيامبر (ص)، از شتر اعرابي عقب ماند، پيامبر (ص) به اصحاب فرمود: شما اين شتررابالا برديد و خداوند دوست داشت كه او را پايين بياورد. كوهها براي كشتي نوح، گردن فرازي كردند و كوه جودي، تواضعش بيشتر از همه بود، به همين جهت، خداوند كشتي نوح را بر كوه جودي فرود آورد .
ائمهي ما نيز در اين امر از پيامبر اسلام (ص) تبعيت داشتهاند، در تاريخ آمده است هشام بن عبدالملك از امام باقر عليه السلام خواست تا در مسابقهي تيراندازي شركت كند (و قصد او تخفيف مقام امامت بود) امام علي عليه السلام نيز پذيرفتند :
امام (ع) كمان را برداشت و هدف را نشانه گرفت و دقيقا تير را بر هدف زد، سپس تير ديگري خواست و طوري نشانه روي كرد كه دقيقا تير دوم بر تير اول سوار شد و به همين ترتيب تير سوم را بر تير دوم و تير چهارم را بر تير سوم.... در امر مسابقه در فقه ما نيز جواز بعضي ورزشها (براي مسابقه ) اعلام شده است .
ورزش هاي مورد تأكيد در اسلام :
با بررسي متون اسلامي روشن مي شود كه ورزشهايي چون تيراندازي، سواركاري، شنا، شمشيرزني، كشتي، مبارزه با نيزه و وزنه برداري، مورد تأكيد اسلام قرار گرفتهاند و به لحاظ اهميت آنها به طور گذرا به اين متون ميپردازيم :
تيراندازي: ورزش تيراندازي با كمان يكي از پربهاترين ورزشها در نظر اسلام و متون ديني ماست؛ تا جائيكه در قرآن كريم نيز از آن نام برده شده است: «و ما رميت إذا رميت ولكن الله رمي» ([اي پيامبر] تو تير نيانداختي بلكه خداوند تير انداخت) پيامبر اسلام (ص) نيز در مورد اين ورزش مهم مي فرمايند :
«احب اللهو إلي الله تعالي إجراء الخيل والرمي» «بهترين بازيها در پيشگاه خداوند تعالي اسب دواني و تيراندازي است ».
و يا در حديث ديگري فرمودهاند :
«همانا زمين بر شما گشوده ميشود و دنيا شما را كفايت خواهد كرد پس هيچ يك از شما هنگامي كه سرگرم تيراندازي است احساس عجز و سستي نكند .»
اسب سواري: ورزش سواركاري از جمله ورزشهايي است كه در متون ديني ما اعم از قرآن و روايات در بارهي آن سخن به ميان آمده است از نمونههاي آن موارد زير است :
«و شما [اي مؤمنان] در مقام مبارزه با آنها خود را مهيا كنيد و تا آن حد كه ميتوانيد از آذوقه و آلات جنگي و اسبان سواري براي تهديد دشمنان خدا و دشمنان خود فراهم سازيد ».
و در حديثي پيامبر اسلام (ص) مي فرمايند :
«مسابقه به جز در اسب سواري، شتر سواري و تيراندازي جايز نميباشد ».
شنا: شنا نيز در زمرهي ورزشهايي است كه بر يادگيري آن تاكيد شده است تا جاييكه پيامبر اكرم (ص) آنرا جزء حقوق فرزندان نسبت به پدر قرار داده است و فرموده :
«حقِ فرزند بر پدرش آن است كه نوشتن، شنا كردن، تيرانداختن را به او بياموزد و او را جز با غذايِ خوب و حلال تغذيه نكند ».
كشتي: ديگر از ورزشهايي كه در روايات در مورد آن سخن رفته ورزش كشتي است، در بحارالانوار، مرحوم مجلسي (ره) داستاني را در مورد كشتي گرفتن امام مجتبي و امام حسين (عليهماالسلام) آورده كه عينا نقل مينمايم :
امام صادق عليه السلام فرمود :
«يكي ازشبها پيامبر اكرم (ص) همراه امام حسن و امام حسين (عليهماالسلام ) وارد خانهي حضرت فاطمه (س) گرديد، پيامبر اكرم (ص) به فرزندانش فرمود؛ برخيزيد و با يكديگر كشتي بگيريد، دو كودك برخاستند و به كشتي گرفتن مشغول شدند، حضرت فاطمه (س) كه براي انجام كاري به خارج از منزل رفته بود، به خانه بازگشت و و صحنهي كشتي فرزندان را مشاهده نمود و شنيد كه پيامبر (ص ) امام حسن (ع) را براي پيروزي در مسابقه تشويق مي فرمايد، پس حضرت زهرا (س ) با تعجب گفت: آيا براي پيروزي، يكي از ايندو را تشويق ميكنيد؟! آن هم تشويق فرزند بزرگتر براي مغلوب كردن فرزند كوچكتر !
پيامبر (ص) فرمود: دخترم آيا رضايت نداري به اينكه من فرزندم حسن (ع) را براي پيروزي بر فرزندم حسين (ع) تشويق كنم در حالي كه دوستم جبرئيل امين نيز فرزندم حسين (ع) را براي پيروزي بر فرزندم حسن (ع) تشويق مي نمايد ».
در ورزشها نيز مِلاك و ارزش، الهي شدن است و با اخلاق بودن لذا پيامبر (ص) در مورد ورزش كشتي فرمودند: «همانا كسي در كشتي پيروز است كه هنگام غضب بر نفسش مسلط باشد ».
به همين مقدار اكتفا ميكنيم كه اجمال و خلاصه اي است از بهايي كه اسلام براي ورزشكاري قائل است. نوشتار حاضر با اين ديدگاه كه ورزش در اسلام ارزشمند است و اهميت به ترتيب بدني مورد نظر ميباشد مهيا گرديده ولي ذكر اين نكته كه هدفمندي كار را روشن مينمايد لازم است كه ديدگاه اسلام به ورزش نيز مانند هر مقوله و واقعيت ديگر انسان سعادتمند است، انساني كه مقرر شده درزمين و حيات دنيوي با ارزشهاي اخلاقي جانشين خداوند سبحان گردد و در حيات جاويد در جوار رحمت الهي به سعادت و حيات پاك ابدي برسد .
به همين روي طي صفحات آينده به اخلاق ورزشي يك كماندار، آيين و آداب انساني - الهي اين ورزش مهم (در نظر اسلام) خواهيم پرداخت، اميد اين است كه پرورش جسم و تعالي روح در خوانندگان و مخاطبان به خصوص ورزشكاران در اين رشته موجب جلب رحمت واسعهي خداوندي گردد و همگان را به سعادت دنيا و آخرت برساند .
شاد و سلامت و سعادتمند باشيد .
مهدي نايه
تاريخچه مختصری از تير و کمان در جهان و جمهوری اسلامی ايران و عضويت در فيتا Fita
تير و کمان در قديم الايام وسيله شکار حيوانات و يک ابزار دفاعی برای انسان بوده است به طور دقيق نمی توان گفت که مردمان کدام قوم و در کدام سرزمين آن را اختراع کرده اند اما بدون شک، تاريخ استفاده از اين وسيله به پنج هزار سال قبل از ميلاد می رسد، کمان گيران همواره در ادبيات، هنر، اساطير، گويشها، داستانهای حماسی و انسان شناسی گذشته مطرح بوده اند و در تمدنهای بزرگ باستانی همچون ايران، مصر، چين، يونان و روم از آنها ياد شده است .
در تاريخ باستان، ايرانيان و مصريان دارای بهترين تيراندازان جهان بوده اند و در ارتش اين دو امپراطوري، از تير و کمان استفاده می شد. تيراندازی با کمان بين ايرانيان از جايگاه خاصی برخوردار بوده است و در اعياد و جشنهای گوناگون پير و جوان مهارت خود را به نمايش می گذاشتند .
در کتاب حماسی ملی شاهنامه فردوسی اشعاری وجود دارد که حاکی از نقش تيراندازی در بين ايرانيان قديم و جنگهای آنان بوده است و بارها از حاکمان، دليران و رزم آورانی نام می برد که در هنگام بزم و شکار، برای سرگرمی خود و مشاهده قدرت و مهارت شاهزادگان و ديگر نام آوران مسابقاتی را تشکيل داده و برندگان را مفتخر به دريافت جوايز خاص می کردند .
در داستان حماسی رزمی آرش کمانگير چنين می خوانيم :
منم آرش، کمانداری کمانگيرم
مرا تير است، آتش بر
مرا باد است، فرمانبر
در دين مبين اسلام هم آموزش و اهميت اين ورزش آنقدر بالاست که توصيه شده تيراندازی را به فرزندان خود بياموريد که تيراندازان با کمان نزد خدا گراميترند .
در قرن شانزدهم، با اختراع اسلحه آتشين ( تفنگ و توپ ) تيراندازی با کمان اهميت خود را در ارتشها از دست داد وقتی جايگاه جنگی تير و کمان از بين رفت، رفته رفته اين وسيله برای ورزش مورد توجه قرار گرفت و برای آن مسابقاتی ترتيب داده شد .
اولين مسابقه تيراندازی با کمان در سال 1673 ميلادی يورکشاير انگلستان برگزار شد و در سال 1860 ميلادی باشگاه کمانگيران در انگلستان بوجود آمد و در سال 1879 ميلادی اتحاديه ملی تيراندازی با کمان در آمريکا تاسيس شد .
امروزه ورزش يکی از اموری است که به عناوين مختلف در جهان مطرح شده و افراد زيادی به شيوه های گوناگون با آن سرو کار دارند برخي از مردم، ورزشکار حرفه ای اند و گروهی ورزشکار آماتور ، گروهی طرفدار و علاقمند به ورزش و ديدن برنامه ها، مسابقات و نمايش های ورزشی بوده و عده ای نيز از طريق ورزش امور زندگی خويش را می گذرانند. شما از کدام قشر هستيد؟
ورزش و تمرينات ورزشي برای تمام افراد مخصوصا" برای افراد جانباز و معلول که به نوعی بخشی از سلامت جسمانی خود را از دست داده اند در کاهش و رفع استرس و فشارهای عصبی ناشی از آسيبهای جسمی موثر است .
تيراندازی با کمان، يکی از رقابت انگيزترين و قابل اجراترين ورزشهای دنيا است و همين امر موجب جذابيت اين ورزش شده است تقريبا" هر کسی و با هر سنی می تواند در اين ورزش شرکت کند اين ورزش در عين مفرح بودن نياز به آمادگی جسمانی زيادی دارد و انجام اين ورزش نه تنها قدرت بدنی را افزايش می دهد بلکه تمرکز و انعطاف پذيری را هم بالا ميبرد ورزش تير و کمان به ورزشکاران درس تمرکز و صبوری می آموزد و ذهن را تقويت می نمايد .
سابقه تير و کمان در پارالمپيک :
ورزش تير و کمان بيش از 30 سال در مسابقه پارالمپيک (مسابقه معلولين) قدمت دارد برنامه های پارالمپيک شامل دوبل، انفرادی، و تيمی است که امتياز بندی مسابقه دقيقا" شبيه بازيهای المپيک ( بازيهای افراد سالم ) است مسابقات با کمی تغييرات زير نظر فدراسيون بين المللی تير و کمان (fita) برگزار می شود. مسابقه پارالمپيک شامل ورزشکاران فلج مغزی- آسيب نخاعی - معلولين خفيف ( دست و پا ) و قطع عضوها می شود .گرچه، معلولين ديگر نيز از اين رشته ورزشی لذت می برند. ورزشکاران معلول اولين بار در بازيهای استوک مندويل در سال 1948 در مسابقه تيروکمان شرکت کردند و هم اکنون 37 کشور در بازيهای پارالمپيک شرکت می کنند .
ورزشکاران معلول و جانباز در مسابقات تير و کمان بصورت ايستاده يا بر روی ويلچر می توانند در مسابقه شرکت کنند و در كل در سه نوع کلاسبندی تقسيم می شوند .
ARST شامل ورزشکاران ويلچری است در اين کلاس ورزشکاران هم در دستها و هم پاهايشان دارای معلوليت هستند آنها در تحريک، قدرت و کنترل دستها محدوديتهايی دارند پاها ممکن است به دليل قطع شدن و يا محدوديتهايی شبيه آن کارآيی لازم را نداشته باشند. اين ورزشکاران بر روی ويلچر رقابت می کنند .
ARW2 اين ورزشکاران در قسمت پايين تنه از جمله پاها دارای معلوليت هستند اينها نيز بر روی ويلچر رقابت می کنند .
زمين بازی :
برای افراد معلول زمين بازی دقيقا" شبيه افراد سالم طراحی شده است مسافت تيرانداز تا هدف 90 متر و حداکثر قطر هدف ( سيبل ) 122 سانتيمتر است. قطر سيبل با توجه به مسافت، تغيير می کند مثلا" قطر سيبل در فاصله 50 و 30 بايد 80 سانتی متر باشد امتيازدهی و قوانين بازيهای معلولين همانند افراد سالم می باشد بعد از هر اصابت تير به هدف امتياز محاسبه می شود اگر تير به مرکز هدف اصابت کند امتياز 10 که بالاترين امتياز می باشد برای ورزشکار محسوب می شود .
ورزشکاران در بازيهای پارالمپيک در رشته ريکرو مجاز تيراندازی هستند جنس ريکرو ترکيبی از چوب، سرب، يا کربن است و جنس تير آن از آلومينيم يا کربن است .
ارتفاع و وزن کمان بطور قابل ملاحظه ای متغير است بطور کلی به افراد ويلچری توصيه می شود کمان 48 اينچی استفاده کنند و پوند کمان نيز با توجه به سن و جنسيت ورزشکار متغير است به افراد زير 10 سال 15-10 پوند و به افراد 12 - 10 سال 15 تا 20 پوند و به زنان و دختران جوان 20 تا 30 و به مردان کمانی با پوند 30 تا 40 پيشنهاد می شود .
ورزشکاران ويلچری مجاز به استفاده از تشک پشتی و صندلی با محدويت ضخامت آن را دارند و ضخامت تشک صندلی يا ويلچر در حدود 15 سانتيمتر و پشتی تا 5 سانتی متر مجاز است .
ورزشکارانی که سطح معلوليت آنها بسيار بالاست می توانند برای زه کردن کمان از شخص ديگری کمک بگيرند مشروط بر اينکه شخص مورد نظر در طول انجام مسابقه به هيچ عنوان حق صحبت کردن و يا انتقال اطلاعات به ورزشکار را نداشته و نبايد مزاحمتی برای حريفان ديگر ايجاد کند .
ورزشکاران دو پا قطع مجازند برای حفظ تعادل خود قسمت باقيمانده پاهايشان را بوسيله بند به ويلچر يا صندلی ببندند .
اولين حضور تيم تيرو کمان جانبازان و معلولين جمهوری اسلامی ايران در سال 1994 با شرکت جانبازان عزيز از جمله آقايان: ماندگار فرد- اکبری- قمری- حيدری - کهتری- رضايی - بصام و اسلامی در کشور بلژيک بود .
تيم ملی کشورمان در مسابقات پارالمپيک سيدنی جايگاه پنجمی را از آن خود کردند و در فسپيک مالزی سال 2006 يک نقره و يک برنز را کسب کردند .
تیر و کمان نه تنها شما را به سفر تكامل تدریجی تیروكمان میبرد ، بلكه با تاریخچه انسانها نیز آشنا میسازد كه به طور قطع
هردو اینها بهم پیوسته و متصل هستند . شواهد باستانی بودن این ورزش در سراسر جهان پیدا شده ، حتی در استرالیا كه
كمان هم استفاده نمیشده است
اگرچه احتمال می رسد تاریخچه تیراندازی به دوران سنگی (در حدود 000/20 سال قبل از میلاد ) برسد . مردمان باستان در
مصر چگونگی استفاده از تیروكمان را برای شكار و جنگ دست كم از 5000 سال پیش میدانستند . در 1200 سال قبل از
میلاد شكارچیان عهد باستان از اقلیتهای آسیایی و سوری با استفاده از این كمان های سبك در درشكه های دواسبه جنگی
به رقیبانی سرسخت در جنگهای خاورمیانهای تبدیل شده بودند . همسایگانشان آشوریها امپراطوری باستان در جنوب غربی
سیا از تیراندازی در همه جا زیاد استفاده میكردند . آنها تیرها را از انواع جنس های مختلف میساختند : پی ، شاخ و چوب
. آنها هم چنین یك خم كوچك تیز به كمان میدادند كه بسیار قدرتمندتر و كوتاهتر از نوع فعلی آن است كه حمل آن برای
تیرانداز بر پشت اسب شان بهتر بود . در چین تاریخچه تیراندازی به سلسله شنگ به سال 1766 تا 1027 قبل از میلاد
میرسد . درشكه های دواسبه جنگی در آن زمان با یك تیم سه نفره مردان كه شامل راننده ، نیزه زن و تیرانداز بود ، وارد
جنگ میشدند . در طی روی كارآمدن سلسله چو 1027 تا 256 قبل از میلاد ، افراد اصیل در زمین بازی ، مسابقات تیراندازی
را به همراه موسیقی و فرستادن دروردهای باشكوه به انجام میرساندند . تیراندازی متمدن چین از قرن ششم به ژاپن
معرفی شد كه اثرات آن بعدها شامل آئین ، رسوم و تكنیك ها نیز شد .
یكی از هنرهای اساسی ژاپنی كه به طور معمول شناخته شده بود كایوجا تسو هنر كمان) كه امروزه به عنوان كایودو
(kyudo) كه ادامه دهنده سنتهای پیش است شناخته می شود . بعد از مراسم عبادت ، تیراندازی با حركات سنجیده به
هدف 36 سانتیمتری كه در قطر دایره واقع است از فاصله 28 متری پرتاپ می شود . اندازه كمان 21/2 متر است و نوارهای
نازك شده از جنس چوب یانی هندی تهیه می شود . در دوره یونانیان ـ رومیان ، كیان برای شكار و كارهای برجسته استفاده
می شده است البته به جز جنگ بنابر گفته رومیان آنان دارای تیراندازی با روش دیگر تا قرن پنجم بوده اند كه تیراندازیشان به
وسیله تركه هایی بوده كه از جلوی سینه پرتاپ می شده اند ، در عوض تیراندازی از جلوی صورت دارای دقت و پرتاپ بیشتری
است . اغلب ، حریفانشان دارای مهارتهای بهتری بودند . به عنوان مثال پارتیزانها به عنوان اسب سوار مهارتهای آویزان كردن
خود را از اسب در حالیكه اسب شان چهار سفل می تاخت به سمت عقب تیراندای می كردند را به دست آورده بودند .
خاور میانه ای ها برتری خود را در وسایل تیر و كمان و تكنیك در تیراندازی را برای قرنها به دست آورده بودند . آنها با كمانهای
آشوریها ((Assyrians و پار تی ها (Parthians) ، آتیلا (Attila) و هان (Hun) و تیراندازان تركیه ای (Turkish) با نتیجه بخشهای
زیادی از آسیا (Asia) و اروپا (Europe) به سربازان صلیبی جواب دادند . برای آمریكائیان بومی ، كمان هم وسیله امرارمعاش و
هم هستی و وجودشان قبل و در طی روزهایی كه انگلیسی ها و سپس آمریكایی ها مستعمره شان را تاسیس كنند ، بود
. هنوز این موضوع در بعضی از كشورهای قاره آفریقا وجود دارد
.
تاریخچه تیر و كمان در المپیك
یر و كمان ابتدا در مسابقات المپیك 1900 ، سپس 1920 ، 1908 ، 1904 به اجرا در آمد . در آن چهار مسابقه امكان رقابت
مسابقه دهندگان در دفعات متوالی و برنده شدن با چندین مدال وجود داشت .
هیوبرت ون این نیز van innis) (Hubert ورزشكار تیرو كمان در 1920 و 1900 بیشترین مدال را در تاریخ این ورزش برده است ،
شش مدال طلا و سه مدال نقره .
ورزش تیـــر و كمان در مسابقات المپیـــك 1972 بــــرای مـــردان و زنان و جان ویلیانـر Jhon willians)) و دورن ویلبر (Doren
wilber) آمریكایی كه مدال طلا را به دست آورده بودند ، با تشریفایی خاص دوباره معرفی شد . تیم های مسابقات هم برای
بردن مدال در المپیك سئول 1988 به طور رسمی وارد این مسابقه جهانی شدند.
مسابقات المپیك آتلانتا 1996
تا برگزاری مسابقات المپیك آتلانتا در سال 1996 میلادی هیچگاه این همه تماشاچی قادر به دیدن مسابقه زنده تیر وكمان از
تلویزیون در 1996 نبودند آماری ارائه شده نشان می دهد : در كشور بلژیك : 2 میلیون تماشاچی از كانال 2 تلویزیون فینال
آتلانتا را تماشا كردند .در ایتالیا : 4 میلیون تماشاچی در طول یك برنامه زنده بازی فینال آتلانتا را تماشا كردند .و در آمریكا : 30
دقیقه از برنامه تلویزیونی جاستین هیوش را تماشا كردند
برای مسابقه تیرو كمان 45999 بلیط فروخته شدو54680 نفر تماشاچی مسابقات تیر وكمان المپیك آتلانتا بودند . تیراندازان در
طول مسابقات آتلانتا ثابت كردند كه این یك ورزش واقعی است و گنجایش قابل توجهی در ایجاد نمایش و شور و هیجان دارد .
تاریخچه تیروكمان در ایران باستان
بشر از روزگار قدیم برای شكار و دفاع از خود به وسیله ابزاری مانند نیزه ، فلاخن و تیروكمان و… استفاده میكرده است و ت
قبل از اختراع تفنگ ، تیروكمان موثرترین سلاح برای شكار و رزم از راه دور بوده است . اهمیت تیروكمان در تمدن بشری تا
بدان پایه است كه دانشمندان امروزی، پیشرفت اولیه بشر را مدیون پیدایش آتش، چرخ و تیروكمان میدانند
زرتشت در اوستا میگوید : نخستین فلسفه آسایش بشر و حیات اجتماعی وی بر مبنای سلامت تن و روان قرار گرفته است
و جامعه بیمار روبه نابودی است و تنها افرادی كه از سلامت تن و روان برخوردارند ، میتوانند جامعه ای سالم و پیشرو پدید
آورند و در آن با آسایش و آرامش زندگی كنند و راز سلامت خود را در كم خوردن و ورزش میدانستند . در نتیجه در پرتو
ورزشهای گوناگونی چون سواری ، تیراندازی ، شكار ، چوگان بازی و كوهنوردی و … فرزندانشان را به زیور این صفات نیكو
میآراستند و به تیراندازی و شكار اهمیت زیادی میدادند زیرا هم برای پرورش تن و هم برای دفاع لازم بود كمان در اوستا ثنور
یا ثنون و ثنورتی و تیرایشو نامیده شده و از آن بسیار شاعرانه و همانند چكامه ای رزمی یاد كرده است .در تیریشت در پاره
های 37 و 38 و نیز در شاهنامه فردوسی (به نقل از كتاب آثارالباقیه عن القرون الخالیه ابوریحان بیرونی ) از آرش ، پسر دوم
كیقباد و برادر كیكاووس سخن رفته است . وی به عنوان یك اسطوره و قهرمان ملی یاد شده است . بدین صورت كه جنگی
میان ایران و توران آغاز میگردد كه سپاه ایران در مازندران محاصره میگردد . نبرد میان افراد افراسیاب (شاه توران) و منوچهر
پادشاه ایران به نتیجه ای نمیرسد . ایران برای تعیین مرز و آشتی ، پشنهاد پرتاب تیری از سپاه ایرانیان به جانب خاور را
میدهد . قرار اینگونه صورت میپذیرد كه هركجا تیر فرود آید مرز ایران و توران خواهد بود . آرش كه بینظیرترین كماندار عصر
خود بود به میدان فراخوانده شد . فرشته زمین (اسفندیار مذ ) به آرش گفت تا كمان را بردارد و تیری به جانب خاور پرتاب كن
د . آرش دانست كه پهنای كشور ایران به نیروی بازو و پرش تیر او بسته است و باید تمام توان خود را بكار گیرد . پس برهنه
شد و بدن خود را به شاهنشاه و سپاهیان نشان داد و گفت : من تندرستم و نقصی ندارم ، اما میدانم كه چون تیر از كمان
رها كنم ، همه نیرویم با تیر از تنم بیرون خواهد رفت و جانم فدای ایران خواهد شد . آن گاه آرش تیرو كمان را برداشت و بر قل
كوه دماوند برآمد و تیر را رها كرد تا در كنار رود جیحون بر درخت گردویی نشست . آنجا را مرز ایران و توران قرار دادند و به یاد
آرش و تیرانداختن وی در سال دوجشن برگزار كردند . یكی جشن تیرگان كوچك (13 تیر) روز تیرانداختن آرش و دیگری (14 تیر)
روز به اصابت نشستن تیر . از آن خوانند آرش را كمانگیر كه از آمل به مرو انداخت یك تیر تو را زیبـد نه آرش را سواری كــه صد
فرسنگ بگذشتی زساری
هرودت مورخ مشهور یونانی پیرامون وضعیت نظام تعلیم و آموزش در ایران باستان مینویسد : ایرانیان از 5 سالگی تا 20
سالگی سه چیز را میآموختند : سواركاری ، تیراندازی و راستگویی. در كتاب منتخب رساله قوسیه در كنار آموزش هن
كمانداری ، اوصاف متعلم این علم را بدین صفات به تفصیل نوشته اند : اول نیك نهاد ، دوم حق شناسی استاد ، سوم
حریص نبودن ، چهارم راست گفتار ، پنجم خوش خلق ، ششم جوانمرد ، هفتم گشاده سینه و بخشنده ، هشتم عادل ،
نهم قلیل الكسل و كثیر الطاعت ، دهم درازدست و صاحب قناعت ، و به كفران نعمت و بخیل طبیعت و شریر خصلت و كریه
طلعت و بدطینت نباشد و نیز تیرانداز باید كه همیشه به طهارت باشد و بی طهارت به تیرو كمان و آلات تیراندازی دست نكند
تاریخچه تاسیس فدراسیون تیر اندازی با کمان
رشته ورزشی ، ملی مذهبی تیراندازی با کمان در ابتدای تاسیس به صورت یک کمیته و انجمن تحت نظارت فدراسیون
تیراندازی فعالیت خود را آغاز نمود و در ژوئن سال 1997 رسما به عنوان عضو فیتا معرفی شد.
در آبان ماه سال 1381 رشته تیر اندازی با کمان به صورت یک فدراسیون مستقل از فدراسیون تیراندازی جدا شد و آقای
قاسمی به عنوان سرپرست موقت انتخاب شدند.
سپس در آذر ماه سال 1382 اولین دور انتخابات ریاست فدراسیون با کاندیداتوری آقایان محمد حسینی ، قاسمی ، رضا زمانی
نژاد و خسرو شهبندی و کریم صفایی برگزار گردید که آقایان رضا زمانی نژاد و محمد حسینی به نفع آقای صفایی کناره گیری
نموده و پس از برگزاری انتخابات آقای کریم صفایی کناره گیری نموده و پس از برگزاری انتخابات آقای کریم صفایی با کسب
بالاترین آراء به عنوان اولین رئیس فدراسیون تیراندازی با کمان به مدت چهار سال منصوب شدند.
تیر و کمان در شاهنامه
مقدمه
بدون تردید، بشر از ابتدای زندگی به پرتاب سنگ و چوب برای شکار، دفاع یا حمله آشنا بوده است. ناچار از ابتدای آفرینش
قبل از استفاده از هر سلاحی به پرتاب سنگ و چوب آشنا بوده، بتدریج که تمدن بوجود آمده و اجتماعات روستائی و شهری
پیدا شده از وسائلی که خود اختراع کرده برای پرتاب سنگ و چوب استفاده کرده است. ساده ترین وسیله تیراندازی فلاخن
(سنگ قلاب) است که امروز دهقانان در اغلب روستاها از آن استفاده می کنند.
تیر و کمان از سلاح های خیلی قدیمی بشر است و با این اسلحه می توانسته اند از دور دشمن را هدف قرار دهند.
پیکان قبل از کشف آهن و فلزات از سنگ ساخته می شد، قدیمی ترین پیکان سنگی را مربوط به هزاره چهارم پیش از میلاد
مسیح می دانند، در هزاره سوم مس اختراع شد و بعد برنز و از هزاره اول آهن مورد استفاده قرار گرفت، ایرانیان با این فلزات
در فلات ایران پیکان می ساختند و هم اکنون در موزه تخت جمشید و موزه ایران باستان تعداد زیادی از پیکان های قدیمی
موجود است تیر عبارت از شی محکم یا بر عقاب بود که سرآن پیکان آهنی نوک تیر سه پهلوئی نصب شده و به ضرب کمان
سوی دشمن یا شکار پرتاب می شد.
کمان عبارت بود از چوب خمیده ای که دو سرآن را بوسیله زه محکم به یکدیگر می بستند تا به شکل تقریباً تیم دایره در آید.
نوک تیر آهنی چون به هدف اصابت می نمود، در گوشت بدن فرو رفته و تولید جراحات و ناراحتی می نمود. کثرت اصابت تی
ر، انسان یا حیوان را از پای در می آورد و قدرت دفاع را به کلی سلب می کرد
در نقوش تخت جمشید تیردان های سربازان پارسی که به پشت بسته می شده و از بسته بالایی آن شکل چند تیر آویزان
گردیده است مشاهده می شود
تیرها انواع مختلف داشته، به اسامی: پیکان، سلک، ناوک، خدنگ
برای هر یک از تمرینات جنگی محل مخصوصی دایر بوده و یکی از آن موسسات آماج خانه است، آماج خانه تا زمان شاه
سلیمان صفوی، به ویژه در اصفهان دایر بوده است، و در آن تمرین تیراندازی با کمان می کرده اند و چرخ مخصوصی به نام چرخ
کمان برای این کار موجود بوده که تمرین کننده، پی در پی به وسیله ان تیراندازی می کرده است
برای اینکه تیراندازان مهارت لازم را بدست آورند تمرینات قپق اندازی می کرده اند. قپق چوب بلندی بود که در میدان بزرگ شهر
برپا می کردند و بالای آن گوئی یا جامی از طلا و گاهی فیروزه، با سیب یا ظرفی پر از سکه طلا و نقره قرار می دادند، سپس
تیراندازان چابک در حال تاخت آن را هدف قرار می دادند و هر کس که نشان را به تیر می زد جایزه می گرفت.
صنعت کمانسازی و هنر کمانداری از دیر باز در ایران سابقه داشته و در تاریخ ایران نقش عمده ای را اجرا کرده است. ابداعات
ایرانیان را در کمان سازی و کمانداری بایستی جزو ابداعات فنی عمده دنیای قدیم بشمار آورد و پیشرفت آنان را در این فن
نمونه ای از درک مکانیکی سازندگان قدیم دانست.
کمان به صورت یک وسیله مکانیکی طی قرون در جنگ و صلح بکار می رفته و علاوه بر آن کمانداری و تیراندازی خود الهام
بخش بسیاری از آثار ادبی این سرزمین گشته است:
گرچه تیر از کما همی گذرد از کماندار بیند اهل خرد
یا وفا خود نبود در عالم یا مگر کس درین زمانه نکرد
کس نیاموخت علم تیر از من که مرا عاقبت نشانه نکرد
امروز بکش چو می توان کشت که آتش چو بلند شد جهان سوخت
مگذار که زه کند کمان را دشمن که به تیر می توان دوخت
برو با دوستان آسوده بنشین چو بینی در میان دشمنان جنگ
و گر بینی که با هم یک زبان اند کمان را زه کن و بر پاره بر سنگ
نیک سهلست زنده بیجان کرد کشته را با زنده نتوان کرد
شرط عقل است صبر تیرانداز که چو رفت از کمان نیاید باز
آثار نقش های تاریخی نیز مبین قدمت کمان سازی و کمان داری در ایران است.
شکی نیست که مشخصات فیزیکی کمان و نحوه ساختمان آن در تاریخچه کمان داری و تیراندازی نقش عمده ای داشته است
ایرانیان دوره مادی، هخامنشی، اشکانی و ساسانی کمان های مخصوصی می ساخته و آنها را به کار می برده اند.
کمان های دوره مادی و هخامنشی و اشکانی و ساسانی از لحاظ شکل و مشخصات میکانیکی با کمان های ملت های دیگر
ثل آشوری ها تفاوت زیاد داشته است.
بدیهی است که طرح فرم کمان و انتخاب مصالح و نحوه ساختمان آن دخالت اساسی در کارآئی این وسیله داشته و ایرانیان با
وقوف به این مطلب در ساختن کمان هایی که عمل تیراندازی را به بهترین وجه انجام دهند نکات فنی خاصی را رعایت می
کرده اند، معرف موفق بودن آنها در طرح کمان های عالی از نظر مکانیکی به شمار می رود.
مشخصات یک کمان خوب را که در گفته های قدیمی ایرانیان آمده است به شرح زیر می توان خلاصه نمود:
قدرت زیاد پرتاب تیر
متناسب بودن طول کلی کمان با جای دست.
تاب نداشتن.
سائیدگی و خوردگی نداشتن.
مناسب بودن جنس کمان وزه آن.
دقت نشانه روی داشتن.
زیاد شل و زیاد سفت نبودن.
مناسب بودن وزن.
کمان داران و کمان سازان باستانی با تجربه های فراوان در ساختن بهترین کمان ها تجربه یافته بودند و طرح و خلاقیت صنعتی
ه کمک تجربه و درک مکانیکی انجام می شده است.
بررسی مکانیکی کمان های باستانی: با استفاده از اطلاعات علمی مکانیکی می توان کمان های باستانی را از نظر فیزیکی،
حالت ارتجاعی و خصوصیت مکانیکی کمان ها مورد تجزیه و تحلیل قرار داد:
مقطع کمان سکائی و مادی در طول تغییر می کرده، در نتیجه این کمان با وزن معین انرژی بیشتری را ذخیره می نموده
است.
کمان اشکانی از سایر کمان ها سبک تر بوده است و به علت انحنای بیشتر انرژی ارتجاعی اولیه کمان اشکانی از سایر انواع
کمان ها بیشتر بوده است.
انحناء نهائی کمان ساسانی بیشتر از سایر کمان ها بوده است.
از طرفی انحنای نهایی در کمان ساسانی و مادی از کمانهای اشکانی (ایزری) بیشتر بوده است و با سختی خمشی معین
این کمانها انرژی بیشتری ذخیره می کرده اند.
کمانهای مادی (سکائی) و ساسانی دارای فرمی بوده که می توانسته تغییر انحناهای زیاد بوجود بیاورد، در نتیجه قابلیت
ذخیره انرژی در این کمانها زیاد بوده است. شرایط تکیه گاهی (جای دست) در کمانهای مادی (سکائی) و ساسانی موجب
می شده که جهت تیراندازی حفظ و دقت نهایی بالا برود.
کمانهای ساسانی می توانسته اند زاویه مرکزی را با کشیدن کمان کوچک کنند، نتیجه این کار آن بوده که با کاهش زاویه
مرکزی مولفه مفید نیروی کششی که در پرتاب موثر واقع می شده افزایش می یافته است.
با اختراع باروت و ساختن و بکار بردن اسلحه های گرم، تیراندازی با کمان ارزش خود را از دست داد به طوری که امروز، جز در
موارد تفننی و به صورت تفریح و بازی کمتر از آن استفاده می شود
.
تیر و کمان در شاهنامه
در شاهنامه تیر و کمان علاوه بر آنکه به عنوان یک سلاح اساسی در جنگها و در مصاف با دشمنان مورد استفاده قرار می
گرفته، به عنوان یک هنر، یک ورزش، یک وسیله برای پر کردن اوقات سرگرمی و جشن ها و بالاخره یک ابزار مهم در تعلیم و
تربیت در جامعه آن روزگار مطرح بوده است. تیر و کمان هم از ورزشهایی بوده که بیشتر توسط پهلوانان انجام می شده و
شهریاران کمتر به این ورزش علاقه نشان می دادند و عملاً خود بدان می پرداختند.
تیر و کمان در ورزشهایی همچون شکار از ابراز اساسی و از شرایط شکار کردن بود و به علاوه، خود به تنهایی نیز به عنوان یک
ورزش مطرح بوده است و از هنرهای آموختنی آن روزگار پهلوانان به حساب می آمده است. تیرو کمان از هنرهای فردی بوده
ست. و در مکانهای خاصی (میدان تیراندازی) صورت می گرفته است. خارج از این میادین به هنگام شکار کاربرد داشته است
و به صورت سواری و پیاده انجام می شد.
لازم به ذکر است در این قسمت به مواردی اشاره شد که تیر و کمان مستقلاً به عنوان سلاح تیراندازی و هدف زنی موضوع
ورزش بوده است نه در حکم وسیله ای از وسایل ورزشی دیگر مثل شکار که قبلاً به آن اشاره شده است.
مکان
ایران- میدان
بفرمود تا سنج و هندی درای به میدان در آرند با کرنای
شاهنامه، ص 43
کمان ها گرفتند و تیرخدنگ نشانه نهادند چون روز جنگ
توران- اسپریس
(میدان سوارکاری)
به شبگیر کز خواب برخاستند همه روی میدان بیاراستند
ص 111
نشانه نهادند بر اسپریس سیاوش نکرد هیچ با کس مکیس
هند- میدان
شه هندوان باره را بر نشست به میدان خرامید چوگان به دست
ص 398
ببردند با شاه تیر و کمان همی تاخت بر آرزو یک زمان
زمان
صبح زود: چو بر زد زبانه ز کوه آفتاب
سرنامدار بر آمد زخواب
ص 43
صبح زود: به شبگیر کز خواب برخاستند
همه روی میدان بیاراستند
ص 111
صبح زود: چو زرین شد آب چادر مشکبوی
فروزنده بر چرخ بنمود روی
ص 318
نشانه ها
درخت:
درختی کهن بد به میدان شاه گذشته بر او بر بسی سال و ماه
ص 43 شاهنامه
بزد در میان درخت سهی گذاره شد آن تیر شاهنشهی
نشانه:
نشانه نهادند بر اسپریس سیاوش نکرد ایچ با کس مکیس
ص111 شاهنامه
یک تیر زد بر میان نشان نهاده بر او چشم گردنکشان
نشانه:
یکی تیر بگرفت و بگشاد دست نشانه بیکچو به بر هم شکست
ص 398 شاهنامه
طبقه:
پهلوانان:
کمان را بمالید دستان سام
برانگیخت اسب و بر آورده نام
ص 43 شاهنامه
شهریار- پهلوان
سیاوش با پهلوانان تورانی
ص 111 شاهنامه
پهلوان: بهرام گور که به صورت یک پهلوان در بارگاه شاه هند حاضر شده بود.
ص 398 شاهنامه
کارکرد
آزمون: هنر نمودن زال در پیش منوچهر برای ابراز لیاقت و اجازه گرفتن از او برای ازدواج بارودابه.
ص 43 شاهنامه
مسابقه در هنگام اوقات فراغت: مسابقه بین سیاوش و قهرمان تورانی (گرسیوز)
ص 111 شاهنامه
به گرسیوز تیغ زن داد مه که خانه بمال و بر آور به زه
بکوشید تا برزه آرد کمان نباید به زه خیره شد بدگمان
از او شاه بستد به زانو نشست بمالید خانه کمان را به دست
ص 398
هنوز نمودن در وقت تفریح و فراغت
ابزار و چگونگی
تیر و کمان و اسب و نشانه
کمان را بمالید دستان سام برانگیخت اسب و برآورده نام
ص43
زد در میان درخت سهمی گذارده شد آن تیر شاهنشهی
به صورت انفرادی و سواره
\کمان ها گرفتند و تیرخدنگ نشانه نهادند چون روز جنگ
نشانه و اسب و تیر کمان. در این مسابقه از تیرهای چارپر
ص112
(خدنگ چارپر) هم استفاده شد.
(سواره و به صورت مسابقه).
به صورت سواره و انفرادی، یعنی بدون حریف فقط زدن
نشانه هدف بوده است.
تیر و نشانه و اسب و کمان:
کمان را به زه کرد بهرام گرد عنان را به بور تکاور سپرد
یکی تیر بگرفت و بگشاد دست نشانه بیکچو به برهم شکست.
تيروكمان هم چون فلاخن از باستاني ترين جنگ افزارهاي ايرانيان است ، مردم اين سرزمين از زمان هاي بسيار پيش در
تيراندازي و كمانگيري بلند آوازه بودند . كمان سپاهيان دوران هخامنشي كه از چوبهاي سخت و فنردار به طرز ويژه يي ساخت
و آماده مي شد بر 2 گونه بود :
يكي كمانهاي بلند كه پيادگان آن را بكار مي بردند
يگري كمانهاي كوتاه كه ويژه سواران بود
اهي بلندي و بزرگي كمانهاي پيادگان به اندازه يي بود كه هنگام تيراندازي سر ك
ان را بر زمين مي نهادند و پاي خود را بر
اقه كمان گذاشته زه آن را تا جايي كه مي بايست مي كشيدند و چون كمان و در نتيجه تيرها بزرگ بود ، از اين رو كشيدن
ه به نيروي بيشتري نياز داشت و كار هر كسي نبود
گزنفون در كتاب « بازگشت 10 هزار يوناني » مي نويسد :
« هرگز چيزي شگفت انگيز تر از كمانداران كرد نديدم . كمان آنان به بلندي 3 ارش است و زه كمان را با تكيه دادن پاي چپ ب
قسمت پايين كمان مي كشند . درازاي تيرهايي كه به كار مي برند 2 ارش و چندان سنگين است كه ما آن را بر مي
داشتيم تا بسان خشت ( نيزه كوتاه ) به كار بريم »
يودوروس مي نويسد : « گاهي نيز به هنگام تيراندازي روي يك زانو مي نشستند » و ما نمونه اين گونه تيراندازي را در روي
كه هاي هخامنشي مي بينيم .
2 سر كمان يعني جايي كه زه ، دور ميخك آن گره زده مي شد ، به شكل سر مرغابي يا پرنده يي نزديك بدان ساخته شده
ود و نوك پرنده به صورت ميخك تيزي بود كه حلقه زه را بر دور آن مي انداختند . از بيخ ميخك سر كمان شياري به سوي ساقه
مان كشيده بود كه 2 سر زه در درون آن شيارها مي افتاد ، پهناي « چله » كمان يعني جايي كه مي بايست كمان را با
ست گرفت به شكل دسته شمشير ساخته مي شد ، زه كمانها بيشتر از روده هاي تابيده جانوران و « دوال » و رگ گردن
تر بود . سربازان هخامنشي كمان خود را از روي شانه چپ مي آويختند بسانيكه چوب آن در پهلوي سينه و زه آن در پشت
انه چپ قرار مي گرفت و براي اينكه كمان از روي شانه به پايين نيافتد و از بازو به بيرون پرت نشود ، آن را با بندي به تسمه
يردان مي بستند . كمانهاي شاهنشاهان و بزرگان و افسران دركمانداني از چرم و چوب نهاده مي شد و اين براي نگاهداري
ز خرابي و حفظ حالت فنري آن بود . اين كماندانها به تناسب كمانهاي آن روزگار ، شكل ويژه يي دارد كه نمونه آن را در سنگ
گاره هاي تخت جمشيد به فراواني مي توان ديد . كماندان را در پهلوي چپ با بند و حلقه يي كه بر آن نصب شده بود از
مربند ويژه يي مي آويختند و چون مي خواستند كمان را در درون كماندان بگذارند يك سر زه آن را باز مي كردند و چوب كمان
ا با فشار در كماندان جا مي دادند . بزرگان و افسران هخامنشي معمولا تيرداني با خود نداشتند و تنها 3 چوبه تير در
ماندان پهلوي كمان مي گذاشتند كه به هنگام نياز به كار برند . كماندان شاهنشاهان هخامنشي را چنانكه در سنگ نگاره
اي تخت جمشيد پيداست ، جاندار « اسلحه دار » ويژه شاهنشاه هنگام برگزاري آيين بار بر دوش مي گرفت و در پشت
خت مي ايستاد و براي اينكه بند و حلقه كماندان از دست جاندار در نرود ، ضامني زرين به شكل 2 پاي بز كوهي كه به
كل منحني به يكديگر چسبيده بود ، در لاي بند كمان يعني جايي كه كمربند از آن مي گذشت قرار مي دادند . تيرهاي اين
يز به نسبت كمانهايشان بزرگ و كوچك بود وگاهي به اندازه يي بلند و سنگين بوده كه گزنفون آن را به نيزه كوتاهي مانندزمان
رده است .
وب تيرها را از ني و چه بسا از ني هاي باريك خيزران كه محكمتر است و چوب خدنگ مي ساختند . درباره نيي بودن تيرها
شكارا در گل نوشته هاي شوش سخناني نوشته شده است . پيكانهاي تيرها از آهن و مفرغ بود ، و چون آهن زنگ زده زود ا
ميان مي رود ، از اين رو نمونه يي از پيكان هاي آهني به دست نيامده است
پيكانهاي مفرغي به شكلهاي گوناگون از اين زمان در دست است كه گاهي در ساختن و قالب گيري آنها هنرمندي نشان داده
بسيار زيبا ساخته اند ، چنانكه پيكانهايي به شكل پرندگان و مرغابي و نيشدار به دست آمده است ، پيكانها را با قالب هاي
اده سنگي كه به يكديگر بسته مي شد از راه ريخته گري مي ساختند و سپس با ساييدن آنها را تيز و بهتر مي كردند . در
سوي سوفارتير ( شكاف ته تير كه زه در آن مي افتد ) شهپرهاي پرندگاني همچون كركس و شاهين و باز مي چسبانيدند تا
ير هر چه تند تر و راست تر بر آماج بنشيند . سپاهيان هخامنشي براي نگاهداري تيرهاي خود تيردان يا تركشهايي داشتند
ه 2 گونه از آنها در سنگ نگاره هاي تخت جمشيد و كاشيهاي شوش ديده مي شود . گونه يي تيردانهاي دردار چرمي است
ه شكل منشورهاي 4 پهلو كه در بالا پهن و در پايين اندكي باريك است و داراي بند و تسمه يي است كه با آن تيردان را از
وي شانه چپ و در پشت مي آويختند و چند منگوله چرمي يا نخهاي بافته نيز آن را آرايش مي داد . گونه ديگر تيردان چرمي
ي دري است كه گاهي پرهاي ته تيرها از بالاي آن نمايان است ، اين تيردانها كه شايد شكل نيم مخروطي داشته اند در دور
هانه و تنه داراي آرايشهاي رنگين بسان 3 گوشه ها و نقشهايي مانند دانه لوبيا مي باشد و در كاشيهاي شوش تنه تيردان
ا قهوه يي و دهانه ها سبز و 3 گوشه ها سفيد و آبي و زرد و لوبياهازرد رنگ است . گمان مي رود كه در هر تيردان تا 60
تير نهاده مي شده است ، در جنگ ها معمولا تيرهاي اضافي را در اراده هايي كه در پايان ستون ها و رده هاي جنگي قرا
داشتند ، مي ريختند و پادوهاي ميدان جنگ تيردانهاي تهي سربازان و تيراندازان را با اين تيرها پر مي كردند و گاهي نيز خود
ربازان اين تيرها را از اراده ها بر مي گرفتند . تيراندازان و كمانداران در نبرد ها ، معمولا بر روي پشته ها و يا دامنه تپه هاي
زديك كارزار گرد مي آمدند و با تيرهاي جانگزاي خود سپاهيان دشمن را تيرباران كرده و به ستوه مي آوردند و گاه از چله
مانها يك باره چندان تير به پرش در مي آمد كه آسمان آورد گاه تيره و تار مي گرديد .
